عادت پس انداز کردن پول یکی از اساسی ترین مهارت ها در طول زندگی است و گاهی آموزش مهارت به کودکان بسیار دشوار و چالش برانگیز است. یک نظرسنجی در سال 2022 توسط Lending Club نشان داد که تقریباً 64٪ از بزرگسالان آمریکایی از حقوق و دستمزد خود، هیچ پولی را پسانداز نکرده و تمام آن را صرف هزینههای جاری میکنند.
نقش والدین در تشویق کودکان به پس انداز
- آموزش پسانداز به کودکان، مسئله بسیار مهمی است که والدین بایستی آن را از سنین پایین آغاز کنند.
- اولین قدم در طول مسیر آموزش پس انداز به کودکان این است که مفاهیم مهمی مانند پس انداز، بودجه، هزینهها و اهداف حاصل از پسانداز را برای کودک توضیح دهید.
- درگیر کردن کودکان در مسائل مادی ساده و روزمره را از سنین پایین آغاز کنید. به کودکان خود مسئولیتهای مادی ساده بدهید و در طول مسیر را همراهی وحمایت کنید.
- کودکان کوچکتر ممکن است پسانداز خود را در قلک نگاه دارند، اما بزرگترها میتوانند پول خود را در بانک یا کارت بانگی خود پسانداز کنند.
چگونه درمورد پس انداز با کودکان صحبت کنیم؟
اولین قدم در آموزش پسانداز به کودکان، کمک به آنها در یادگیری چگونگی تمایزگذاری میان خواسته ها و نیازها است. به آنها به صورت صریح و روشن توضیح دهید که نیازها شامل موارد اولیهای مانند غذا، سرپناه، پوشاک، مراقبتهای بهداشتی و آموزش است. اما خواستهها شامل موارد اضافیتر از جمله تهیه بلیط سینما و یا خرید آبنبات، دوچرخه، یا جدیدترین گوشی هوشمند است.
با آنها اقلام واقعی و عینی موجود در خانه را بررسی کنید تا در تمایزگذاری به عینیت برسند. به عنوان مثال، به وسایل اتاق خواب یا آشپزخانه اشاره کنید و از آنها بپرسید که آیا آن شی یک نیاز است یا یک خواسته.
راه کارهایی برای آموزش پس انداز به کودکان
هزینههای را به صورت ماهیانه به آنها پرداخت کنید.
بر اساس یک نظرسنجی، بیش از سه چهارم والدین اظهار داشتند که در سال 2022 و زمانی که به کودکان خود پول تو جیبی مشخصی پرداخت کردند آنها قادر بودند حدود نیمی از هزینههای خود را صرفه جویی و پسانداز کنند.
برای آنها فرصت تلاش برای دریافت پول و متعاقبا هزینه کردن و پسانداز را فراهم کنید.
اگر میخواهید آموزش پس انداز به کودک خود را شروع کنید، فرصتی برای بدست آوردن پول برای او فراهم آورید. به او این امکان را بدهید که برای پولی که دریافت میکند، تلاش کند. اینگونه است که او نسبت به خرج کردن این هزینه، مدارای بیشتری خواهد داشت و در ادامه پسانداز کردن را میآموزد.
هدف از پسانداز کردن را تعیین کنید.
زمانی که فقط از پسانداز کردن صحبت میکنید ممکن است درک اهمیت و هدف آن برای کودک دشوار باشد، بنابراین هدف خود را از پسانداز کردن به صورت صریح و روشن برای کودک تشریح کنید. این امر میتواند موجب تولید انگیزه درونی در کودکان و پایبندی به هدف باشد.
برنامه ریزی زمانی و مالی را به آنها آموزش دهید.
زمانبندی و برنامه ریزی مالی متناسب با هر هدف پسانداز را برای کودکان تشریح کنید. برای مثال، اگر آنها میخواهند یک بازی ویدیویی 50 هزار تومانی بخرند و هر هفته 10 هزار تومان پول توجیبی دریافت میکنند، به آنها کمک کنید تا بر اساس میزان پسانداز خود بفهمند چقدر طول میکشد تا براساس این پول به آن هدف برسند.
نحوه و مکان پسانداز کردن را برای آنها تبیین کنید.
وقتی فرزندان شما هدفی برای پس انداز در ذهن دارند، به فضایی برای ذخیره وجه نقد خود نیز نیاز خواهند داشت. برای بچههای کوچکتر، این فضا عموما قلکها یا فضاهای عینیتر و دردسترستر هستند، اما بچههای بزرگتر میتوانند از کارتها یا حسابهای بانکی استفاده کنند و مدیریت و برنامه ریزی مالی آنها را برعهده بگیرند.
از کودکان خود بخواهید که هزینه هایشان را برآورد و پیگیری کنند.
بخشی از پروسه آموزش پس انداز به کودکان بدین معناست که شما به آنها بیاموزید هزینههای خود را بررسی کنند و بدانند که پول کجا و در چه موقعیتهایی صرف میشود. اینگونه میتوانند با تعقیب مالی هزینههای خود، آنها را مدیریت، الویتبندی و در نهایت پسانداز کنند.
کودکان میتوانند پول توجیبی خود را برآورد کنند، هزینهها را در طول هفته یادداشت کرده، در پایان هفته جمعبندی کنند و به چشمانداز مناسبی از میزان هزینه های مصرفی خود برسند. آنها را تشویق کنید تا به نحوه خرج کردن شان بیاندیشند، نقاط ضع و قوت آن را استخراج کنند و در صورت لزوم آن را تعدیل کرده و یا تغییر دهند.
کودکان خود را تشویق کنید.
تشویق کردن چه به صورت کلامی با توصیف نحوه کارکرد و چگونگی روند انجام کار و چه به صورت ارائه پاداش های عملی همراستا با امر پسانداز کردن، میتواند تاثیرات بسیار مطلوبی در بهبود نحوه پس انداز کردن کودکان و ایجاد انگیزههای درونی در آنها گردد.
امکان اشتباه کردن را برای کودکان فراهم کنید.
به جای کنترل و هدایت دائمی کودکان، به آنها اجازه دهید از اشتباهات خود درس بگیرند. جلوگیری از اشتباهات و هدایت کودکان در مسیر درست بسیار وسوسه انگیز است، اما شاید بهتر باشد از آن اشتباه به عنوان یک فعالیت قابل آموزش استفاده کنید. به این ترتیب، آنها در آینده خواهند آموخت که چگونه هزینههای خود را مدیریت و پس انداز نمایند.
با آنها نقش بازی کنید، نقش طلبکار را بر عهده بگیرید و با آنها تمرین کنید.
یکی از اصول اساسی پس انداز این است که فراتر از توان خود پسانداز و ذخیره نکنید. اگر فرزند شما چیزی را میبیند و برای خرید آن پافشاری میکند، هیچ اشکالی ندارد، بگذارید آن را تهیه کند، اما او را طلبکار کنید. اجازه دهید کودکان عواقب و تاثیر انتخابهای خود را در عمل مشاهده کنند. اینگونه آنها مدیریت و کنترل رفتار و هیجان را در مسیر آموزش پس انداز به کودکان، خواهند آموخت. اگر در برقراری ارتباط با کودکتان دچار مشکل هستید میتوانید نوشته زیر از منکا را بخوانید:
چگونه با کودکمان ارتباط موثری برقرار کنیم
خریدهای غیرضروری را به تعویق بیندازید
به کودک یاد دهید برای خرید هر چیزی لازم نیست همان لحظه تصمیم بگیرد. اگر وسیلهای را دوست دارد، میتوانید از او بخواهید یک یا دو روز صبر کند و بعد تصمیم بگیرد که هنوز هم آن را میخواهد یا نه. این روش به کاهش خریدهای هیجانی و افزایش دقت کودک هنگام خرج کردن کمک میکند.
مفهوم «نیاز» و «خواسته» را به کودک آموزش دهید
یکی از مهارتهای مهم مالی، توانایی تشخیص نیازهای ضروری از خواستههای شخصی است. هنگام خرید میتوانید از کودک بپرسید که آیا واقعاً به چیزی که میخواهد نیاز دارد یا صرفاً آن را دوست دارد. این گفتوگو به او کمک میکند هنگام خرج کردن، اولویتهای خود را بهتر بشناسد.
کودک را در خریدهای خانوادگی مشارکت دهید
خریدهای روزمره فرصت خوبی برای آموزش مفاهیم مالی هستند. هنگام خرید از کودک بخواهید قیمت دو محصول مشابه را مقایسه کند یا با بودجه مشخص، چند گزینه مناسب پیدا کند. به این ترتیب، او به صورت عملی با انتخاب، مقایسه قیمت و محدودیت بودجه آشنا میشود.
برای پولهای هدیه نیز برنامه داشته باشید
مناسبتهایی مانند تولد، عید یا جشنها معمولاً باعث میشوند کودک مبلغ بیشتری نسبت به پول توجیبی خود دریافت کند. میتوانید به جای اینکه تمام این پول صرف خریدهای لحظهای شود، همراه او تصمیم بگیرید چه مقدار از آن خرج، چه مقدار پسانداز و در صورت تمایل چه مقدار برای هدیه دادن یا کمک به دیگران اختصاص پیدا کند.
از جدول یا نمودار برای نشان دادن پیشرفت استفاده کنید
برای کودکان، دیدن پیشرفت میتواند انگیزه بیشتری ایجاد کند. اگر کودک برای خرید وسیلهای مشخص پسانداز میکند، میتوانید یک جدول ساده درست کنید و هر بار که مبلغی کنار میگذارد، بخشی از آن را علامت بزنید. به این شکل، کودک بهصورت ملموس میبیند که پساندازهای کوچک او را به هدف نزدیکتر میکنند.
درباره تبلیغات و تأثیر آنها با کودک صحبت کنید
کودکان دائماً با تبلیغات اسباببازی، بازی، خوراکی و محصولات مختلف روبهرو هستند و ممکن است تصور کنند هر چیزی که در تبلیغ میبینند، ارزش خریدن دارد. میتوانید هنگام دیدن یک تبلیغ از او بپرسید «فکر میکنی چرا این محصول را اینطور معرفی کردهاند؟» این کار به کودک کمک میکند میان تبلیغ و نیاز واقعی خودش تفاوت قائل شود.
به کودک یاد دهید قبل از خرید سؤال بپرسد
میتوانید چند سؤال ساده را به عادت همیشگی کودک قبل از خرید تبدیل کنید: «آیا به آن نیاز دارم؟»، «چقدر قیمت دارد؟»، «آیا گزینه ارزانتری وجود دارد؟» و «اگر این را بخرم، از هدف پساندازم عقب میافتم؟». پاسخ دادن به همین چند سؤال، کودک را به تصمیمگیری آگاهانهتر عادت میدهد.
نتیجه انتخابهای مالی را با او بررسی کنید
بعد از یک خرید، درباره تجربه کودک صحبت کنید؛ نه با هدف سرزنش، بلکه برای اینکه خودش نتیجه انتخابش را ببیند. مثلاً اگر وسیلهای خریده و بعد دیگر از آن استفاده نکرده است، میتوانید بپرسید: «فکر میکنی اگر دوباره این موقعیت پیش بیاید، باز هم همین خرید را انجام میدهی؟» این گفتوگوها به شکلگیری تجربه مالی در کودک کمک میکنند.
مفهوم «پول تمامشدنی» را به کودک آموزش دهید
کودک باید بداند مقدار پولی که در اختیار دارد محدود است و با هر خرید، بخشی از آن کم میشود. میتوانید این موضوع را با پول توجیبی خودش تمرین کنید؛ مثلاً اگر ۱۰۰ هزار تومان دارد و ۳۰ هزار تومان خرج میکند، از او بخواهید حساب کند چقدر باقی مانده و چه مقدار از هدف پساندازش هنوز فاصله دارد.
یک روز یا هفته بدون خرید را امتحان کنید
برای ایجاد عادت به کنترل هزینهها، میتوانید گاهی یک «روز بدون خرید» یا برای کودکان بزرگتر یک «هفته کمهزینه» داشته باشید. در پایان، درباره چیزهایی که کودک در این مدت میخواست بخرد اما توانست از خریدشان صرفنظر کند، صحبت کنید و ببینید چقدر از پولش باقی مانده است.
بازیهای آموزشی مدیریت مالی برای کودکان (یادگیری در عین لذت)
آموزش مفاهیم خشک اقتصادی از طریق بازی، معجزه میکند. برای سنین پایینتر، بازی «فروشگاه خانگی» بینظیر است. روی خوراکیها یا اسباببازیهای داخل خانه برچسب قیمت بزنید، به کودک پول نقد (یا پولهای کاغذی بازی) بدهید و از او بخواهید بر اساس بودجهاش خرید کند و بقیه پولش را بشمارد. برای سنین بالاتر، بازیهای رومیزی و بردگیمهایی مانند «مونوپولی» یا «گردش مالی، درک فوقالعادهای از سرمایهگذاری، ریسکپذیری، پرداخت مالیات و خرید دارایی به آنها میدهد.
اشتباهات رایج والدین در آموزش پول به کودکان که باید از آنها دوری کنید
در مسیر پسانداز کردن به کودکان، گاهی با نیت خیر دست به کارهایی میزنیم که نتیجه عکس دارد:
- پول دادن بابت وظایف شخصی: این که برای مرتب کردن تختخواب یا مسواک زدن به کودک پول بدهید، یک خطای بزرگ است. کارهای شخصی جزو وظایف روتین اوست. به جای آن، برای آگاهی از چگونه کودک را تشویق کنیم، میتوانید برای کارهایی که فراتر از وظایف اوست (مثل شستن ماشین) دستمزد تعیین کنید.
- نجات دادن زودهنگام: اگر کودک تمام پول توجیبیاش را خرج کرده و حالا برای رفتن به سینما با دوستانش پول ندارد، بلافاصله کیف پولتان را باز نکنید. اجازه دهید عواقب تصمیمات مالیاش را تجربه کند؛ این بهترین درس برای ایجاد مسئولیت پذیری در کودکان است.
- تسلیم شدن در برابر قشقرق در فروشگاه: خریدن اسباببازی صرفا برای ساکت کردن کودکی که در حال گریه است، به او یاد میدهد که با اهرم فشار میتواند تمام قوانین مالی خانواده را دور بزند.
ارتباط مدیریت مالی با تقویت هوش و استعدادیابی کودک چیست؟
شاید در نگاه اول ارتباطی نبینید، اما مدیریت پول مستقیماً با بخشهایی از مغز که مسئول برنامهریزی، حل مسئله و به تعویق انداختن خواستهها هستند، درگیر است. کودکانی که یاد میگیرند پولشان را برای یک هدف بزرگتر پسانداز کنند، در واقع در حال تمرین مهارت خودکنترلی هستند که یکی از پایههای اصلی هوش هیجانی (EQ) است. همچنین، حساب و کتاب کردن پولها، مقایسه قیمتها و درک مفاهیم سود و زیان، تاثیر مستقیمی بر بهبود عملکرد مغز و ارتقای ضریب هوشی کودکان (به ویژه در بخش هوش منطقی-ریاضی) دارد.
اگر میخواهید بدانید فرزند شما در کدام یک از این حوزهها پتانسیل بالاتری دارد، مراجعه به یک موسسه استعداد یابی کودک استاندارد میتواند نقشه راه دقیقی به شما بدهد. در همین راستا، حضور در دورههای تخصصی مانند کلاس هوش هشتگانه منکا، به صورت علمی و عملی به شکوفایی تمام ابعاد هوش فرزندتان، از جمله هوش مالی او کمک میکند.
چه زمانی نیاز به مشاوره متخصص برای اصلاح رفتارهای مالی کودک داریم؟
گاهی اوقات رفتارهای مالی کودکان از حالت طبیعی خارج میشود. اگر متوجه شدید کودک به صورت مداوم پولهای خانه را بدون اجازه برمیدارد یا به حدی خسیس شده که از خرج کردن پول برای نیازهای ضروریاش وحشت دارد، و یا در سنین نوجوانی درگیر خریدهای وسواسی و پنهانکاری مالی شده است، زمان مداخله فرا رسیده است. این رفتارها معمولا ریشه در اضطرابهای پنهان یا مشکلات عاطفی دارند و تنبیه یا نصیحت چاره کار نیست. در این شرایط، استفاده از جلسات مشاوره والدین برای یادگیری نحوه برخورد صحیح و همچنین دریافت خدمات مشاوره کودک برای ریشهیابی مشکلات روانی فرزندتان، بهترین اقدام ممکن است.
رزرو وقت مشاوره با متخصصان منکا
جمعبندی: تبدیل پسانداز به یک عادت لذتبخش
یاد دادن مفاهیم مالی به کودکان نباید به یک وظیفه خشک و خستهکننده تبدیل شود. در کنار توجه به اصول تربیت کودک، با اضافه کردن چاشنی بازی، هدفگذاریهای جذاب و واگذاری استقلال کنترلشده، میتوانید این مسیر را به یک عادت لذتبخش و مادامالعمر تبدیل کنید. فراموش نکنید که هدف نهایی ما تربیت اقتصاددانهای کوچک نیست؛ بلکه میخواهیم انسانهایی مستقل، آگاه و مسئولیتپذیر پرورش دهیم که در بزرگسالی، کنترل پولشان را در دست داشته باشند، نه اینکه پول کنترل زندگی آنها را به دست بگیرد.
سوالات متداول
بهترین سن برای شروع آموزش پسانداز به کودکان چه زمانی است؟
بهترین زمان، دقیقا از وقتی است که کودک مفهوم شمارش و مبادله را درک میکند (حدود ۴ تا ۵ سالگی). در این سن میتوانید با قلکهای شفاف و مفاهیم ساده شروع کنید و با ورود به مدرسه، آموزشها را جدیتر پیش ببرید.
بهترین روش برای شروع پسانداز کردن به کودکان چیست؟
استفاده از قلک و تعیین یک هدف ملموس. وقتی کودک میبیند پولهایش برای خرید اسباببازی مورد علاقهاش در حال جمع شدن است، انگیزه و درک بهتری از فرآیند پسانداز پیدا میکند.
آیا باید به کودک پول بابت انجام کارهای خانه بدهیم؟
خیر. بابت کارهای روزمره و شخصی (مثل مرتب کردن اتاق یا جمع کردن وسایل) نباید پولی پرداخت شود، چون این کارها جزو وظایف مشارکت در خانواده است. اما برای کارهای فراتر از وظیفه (مثل کمک در شستن حیاط یا ماشین) میتوانید دستمزد تعیین کنید.
تفاوت بین «نیاز» و «خواست» را چگونه به کودک آموزش دهیم؟
با مثالهای روزمره. به او توضیح دهید که غذا، لباس گرم و دارو یک نیاز است که برای زنده ماندن ضروری است؛ اما فستفود، کفش چراغدار یا یک اسباببازی جدید، یک خواسته است که زندگی را جذابتر میکند، اما بدون آنها هم میتوان زندگی کرد.
آیا آموزش پسانداز به کودکان باعث میشود آنها از زندگی لذت نبرند؟
اگر آموزش به درستی انجام شود و مفهوم بودجهبندی (تقسیم پول برای پسانداز و خرج کردن) را یاد بگیرند، نه تنها لذتشان کم نمیشود، بلکه یاد میگیرند بدون احساس گناه یا استرس تمام شدن پول، از خریدهایشان لذت ببرند.
آیا مدیریت مالی میتواند به تقویت هوش ریاضی کودکان کمک کند؟
بله، شمارش پول، محاسبه بقیه پول در هنگام خرید و برنامهریزی برای رسیدن به یک مبلغ مشخص، همگی تمرینات عملی قدرتمندی برای تقویت مهارتهای منطقی و محاسباتی مغز هستند.