کودک خجالتی، علل و و راه های درمان کودک کم رو

آیا خجالتی بودن در کودکان یک ویژگی ارثی است یا اکتسابی؟

 هر دو عامل در این موضوع دخیل هستند. تحقیقات نشان می‌دهد ژنتیک نقش مهمی دارد و بچه‌هایی که والدین محتاط یا درون‌گرا داشته‌اند، از نظر ساختار عصبی بیشتر مستعد کم‌رویی هستند. اما محیط زندگی، نحوه تربیت، جابجایی‌های زیاد، حمایت‌های افراطی والدین یا برعکس، محیط‌های پرتنش هم می‌توانند این ویژگی را ایجاد کرده یا به شدت تشدید کنند.

چرا کودک در خانه پرحرف و شلوغ است اما در مهدکودک یا جمع فامیل ساکت و خجالتی می‌شود؟

خانه محیط امن کودک است. او آنجا مطمئن است که قضاوت نمی‌شود و همه بدون قید و شرط او را می‌پذیرند. اما محیط مهدکودک یا جمع‌های فامیلی، پر از محرک‌های جدید، آدم‌های ناآشنا و قوانین ناشناخته است. کودک برای پردازش این حجم از اطلاعات و احساس امنیت در این محیط‌های جدید به زمان نیاز دارد و به همین دلیل موقتاً در لاک خودش فرو می‌رود تا شرایط را ارزیابی کند.

وقتی جلوی دیگران به کودکمان می‌گویند «چرا خجالت می‌کشی؟»، چه واکنشی نشان دهیم؟

 به هیچ وجه حرف آن‌ها را تایید نکنید و نگویید «بله متاسفانه بچه‌ام خجالتی است». خیلی آرام، با اعتمادبه‌نفس و با لبخند جواب دهید: «خجالت نمی‌کشه، فقط دوست داره اول یکم محیط رو نگاه کنه و وقتی احساس راحتی کرد خودش میاد پیشتون». این واکنش، هم به کودک احساس حمایت و امنیت می‌دهد و هم به اطرافیان پیام می‌دهد که حق ندارند روی او برچسب بزنند.

آیا خجالتی بودن کودک نشان‌دهنده کمبود هوش یا ناتوانی در یادگیری است؟

خیر، به هیچ وجه. کم‌رویی صرفاً یک ویژگی شخصیتی، خلقی و رفتاری است و هیچ ربطی به توانایی‌های ذهنی ندارد. بسیاری از کودکان خجالتی دارای تمرکز بالا، قدرت تخیل قوی، هوش سرشار و مهارت‌های شنیداری عالی هستند. آن‌ها فقط به دلیل ترس از قضاوت شدن یا شکست خوردن، ترجیح می‌دهند مهارت‌هایشان را در جمع‌های بزرگ بروز ندهند.

چگونه معلم یا مربی مهدکودک می‌تواند به کودک خجالتی کمک کند؟

 معلم‌های آگاه می‌دانند که نباید کودک را مجبور به صحبت در جمع کنند یا او را در موقعیت‌های استرس‌زا قرار دهند. دادن مسئولیت‌های کوچک دو نفره (مثل کمک کردن در پخش دفترها با یک همکلاسی آرام)، قرار دادن او در گروه‌های بازی بسیار کوچک به جای فعالیت‌های کل کلاس، و تشویق‌های خصوصی و درِگوشی به جای تشویق‌های بلند در مقابل همه، از بهترین روش‌های حمایتی در مدرسه است.

آیا استفاده از اسباب‌بازی‌ها و کتاب داستان می‌تواند کم‌رویی کودک را کاهش دهد؟

بله، بسیار زیاد و به شکل شگفت‌انگیزی موثر است. عروسک‌بازی فرصتی عالی است تا کودک مکالمات سخت را در یک محیط کاملاً امن تمرین کند (مثلاً شما عروسک فروشنده شوید و او عروسک خریدار). کتاب داستان‌هایی هم که شخصیت اصلی آن‌ها بر ترس و کم‌رویی خود غلبه می‌کند، به صورت کاملاً غیرمستقیم و بدون ایجاد گارد دفاعی، به کودک الگو و راهکار عملی می‌دهند.