چگونه با کودک سوگوار برخورد کنیم؟
سوگ واکنش طبیعی انسان نسبت به فقدان است، اما درک و مقابله با این وضعیت روانی در کودکان بسیار متفاوت تر و البته دشوارتر از بزرگسالان است. در این نوشته از منکا علائم سوگ در کودکان و رفتارهای مناسب برای برخورد با کودک سوگوار که ارتباط مستقیمی با سلامت روان در کودکان دارد، معرفی می کنیم.
علائم سوگ در کودکان
موارد زیر نمونه هایی از علائم رایج سوگ در کودکان است:
بروز تغییر در رفتار:
کودکان ممکن است نسبت به بزرگسالان به میزان بالاتری انزوای اجتماعی، احساس تنهایی، مشکلات خواب، اختلالات تغذیه و همچنین اشکال در عملکرد و پیشرفت تحصیلی را تجربه نمایند.
درد و رنج هیجانی:
کودکان ممکن است غم خود را از طریق گریه، خشم یا افسردگی بروز دهند. آنها همچنین ممکن است دشواری هایی در درک و بروز صحیح احساسات خود تجربه نمایند، و همین امر موجب تجربه ی بسیار متفاوت سوگ در آن ها گردد.
علائم جسمانی:
برخی کودکان ممکن است سوگ را در قالب علائم جسمانی نظیر سردرد، دل درد یا خستگی های مکرر و غیرقابل توجیه تجربه نمایند.
رفتار پس رونده:
کودکان ممکن است در مواجهه با سوگ رفتارهایی را از خود بروز دهند که متناسب با سن آنها نباشد. نمونه ای از این رفتارها شامل چسبندگی به والدین، خوابیدن در کنار والدین، انگشت مکیدن، درخواست شیر از پستان یا پستانک و … میباشد.
تجربه ی احساس گناه:
کودکان ممکن است به خاطر موضوع سوگ یا در مورد چیزهایی که انجام ندادهاند، نظیر وقت کافی گذراندن با فرد از دست رفته، احساس گناه و حسرت را تجربه نمایند.
اضطراب:
کودکان ممکن است به دلیل تجربه ی سوگ دائما نگران فقدان احتمالی در آینده یا بروز رخدادهای ناراحت کننده ی دیگر باشند و به دلیل تجربه ی مکرر این ناراحتی، دچار اضطراب قابل توجهی شوند. برای کنترل استرس در کودکان نیز در نوشته ی منکا مواردی را مطرح کردیم.
به یاد داشتن این نکته بسیار مهم است که کودکان عمدتا قادر به درک و متعاقبا بیان تجربیان و احساسات خود بدان گونه ای که بزرگسالان هستند، نخواهند بود. بنابراین ضروری است که نشانه های احتمالی سوگ را در آنها بازشناسی کرده و تمهیداتی را در مواجهه با آن ها آماده نماییم.
رفتار مناسب برای برخورد با کودک سوگوار
به این نکته توجه داشته باشید که تجربه ی سوگ فرآیندی بسیار پیچیده و منحصر به فرد است. هر یک از کودکان ممکن است در جریان این تجربه، احساسات و هیجانات بسیار متفاوت و منحصر به فردی را از سر بگذرانند و در نتیجه نمودها و نشانه های متفاوتی را نیز از خود ابراز کنند. بنابراین شما بایستی با شناسایی انواع مختلف احساسات و هیجانات، راهکارها و استراتژی های متفاوتی را برای کودک خود در نظر بگیرید.
تقویت و تشویق ارتباط آزاد:
کودکان را به بیان تجربیات و احساسات خود تشویق نمایید، و در مواجهه با احساسات آنها پذیرش و گشودگی داشته باشید. ایجاد فضای امن و راحت برای بیان تجربیات و احساسات کودک، بدون وجود نگرانی و ترس از مورد انتقاد قرار گرفتن و بیارزش سازی احساسات امری بسیار بسیار حیاتی در مواجهه با کودکان است. به آنها اجازه دهید تا احساساتشان را همانگونه که هست ابراز کنند و هرگز با بیان جملاتی نظیر “نگران نباش موضوع مهمی نیست” یا “تو خیلی حساس هستی” احساسات آنها را کماهمیت و سطحی جلوه ندهید.
ارائه ی حمایت کافی:
به کودکتان حمایت عاطفی و روانی کافی ارائه دهید، او را به آغوش بکشید و تجربیات و احساساتش را تایید کنید. به کودکتان بگویید که تجربهی احساس غم و اندوه کاملا طبیعی است و به او آرامش خاطر بدهید که در تجربهی این احساسات تنها نخواهد بود و شما در کنارش هستید.
تنظیم الگوها:
تلاش کنید تا در چنین شرایطی الگوی منظم و پایداری از وعده های غذایی، زمان خواب و … برای کودک خود فراهم کنید. این وضعیت میتواند در شرایط ناپایدار روانی کودکتان، برای او سطحی از امنیت و ثبات روانی را فراهم نماید.
استفاده از گفتار متناسب با سن کودک:
برای گفتگو دربارهی تجربه ی سوگ و هیجانات ناشی از آن، از زبان متناسب با سن و سطح درکی کودک خود استفاده کنید. از اصطلاحات دشوار و مفاهیم انتزاعی که ممکن است برای او مبهم یا استرسزا باشد بپرهیزید.
تشویق به یادآوری خاطرات مثبت و تقویت آن ها:
کودکان را تشویق و ترغیب به یادآوری تجربیات مشترک با فرد درگذشته و مرور خاطرات خوشایند نمایید. این میتواند موجب اتصال درونی مثبت با فرد از دست رفته و احساس امنیت خاطر در آنها شود.
کمک گرفتن از متخصص:
در برخی موارد، کودکان نیازمند دریافت کمک حرف های از یک روانشناس یا مشاور متخصص هستند.
رزرو وقت مشاوره با متخصصان منکا
توصیه ای به اطرافیان کودک سوگوار ...
یکی از جنبه های بسیار مهم در مواجهه با سوگ کودکان، آموزش انواع احساسات و تجربه ی هیجانی ناشی از آنها است. اغلب کودکان، به خصوص کودکانی که اولین بار است که سوگ را از سر میگذرانند، از تجربه ی احساس درماندگی، گیجی و خستگی ناشی از عدم شناخت احساسات و هیجانات خود رنج میبرند. بهتر است انواع احساسات را به کودکان معرفی نموده و به آنها اطمینان دهید که تجربهی هر یک از آنها کاملا طبیعی است.
به کودکان این امکان را بدهید تا در فضایی امن و خالی از قضاوت احساسات خود را بیان کنند. این فضای امن میتواند به واسطه ی فراهم آوردن فعالیت هایی نظیر کشیدن نقاشی، بازی کردن، نوشتن، مرور خاطرات و … باشد. آنها را به برگذاری آیین های یادبودی نظیر روشن کردن شمع، درست کردن یک یادبود و … برای فرد از دست رفته نمایید، این کار موجب تقویت احساس امنیت و البته آرامش خاطر کودکان خواهد گشت
نباید های برخورد با کودک سوگوار
بی ارزش سازی و کمرنگ کردن تجربیان و احساسات کودک:
هیجانات کودک خود را همانطور که هستند بپذیرید، حتی اگر از نظر شما نامعمول و بی اهمیت هستند. عدم پذیرش احساسات باعث می شود که کودکان احساس طردشدگی و متعاقبا انزوا را تجربه نماید.
هرگز قولی ندهید که از پس آن برنمی آیید:
کودکان ممکن است پس از تجربهی سوگ از شما سوالهایی نظیر “همه چیز درست میشه؟” قول میدی هیچوقت من رو تنها نگذاری؟” “همیشه کنارم خواهی بود؟” بپرسند. اگرچه ممکن است قصد شما اطمینان دادن به فرزندتان باشد، اما به خاطر داشته باشید که دادن قول هایی که نمیتوانید به آن ها پایبند باشید موجب بروز بی اعتمادی، ناامیدی و ناراحتی هایی گسترده تری در آینده خواهد شد.
از صحبت درمورد فرد از دست رفته اجتناب نکنید:
به یاد داشته باشید که صحبت و یادآوری خاطرات فرد از دست رفته موجب التیام و اطمینان خاطر کودکان خواهد شد.
کودکان را وادار به گفت و گو و بیان احساساتشان نکنید:
برای کودکان فضای امنی برای گفت و گو فراهم کنید، اما هرگز آنها را وادار به کاری که تمایلی برای آن ندارند، نکنید، بگذارید آنها پیش قدم شوند
