آسیب های مسخره شدن و مسخره کردن کودکان در میان هم بازی ها
مسخره شدن کودکان یا قلدری تحت عنوان رفتاری ناخوشایند و پرخاشگرانه تعریف میشود، شامل عدم درک معنای حقیقی و متعادل قدرت است که در آن کودک از قدرت بدنی، دانش یا محبوبیت خود برای کنترل یا آسیب رساندن به دیگران استفاده میکند و این رفتار بیش از یک بار تکرار می شود یا امکان وقوع مکرر آن وجود دارد.
مسخره کردن کودکان چیست و چه تفاوتی با شوخی سالم دارد؟
مرز باریکی بین خندیدن با هم و خندیدن به هم وجود دارد. بسیاری از افراد، حتی بزرگسالان، تمسخر را پشت نقاب شوخی پنهان میکنند. وقتی هدف از بیان یک حرف، ایجاد حس حقارت، شرم یا کوچک کردن طرف مقابل باشد، ما با پدیده مسخره کردن روبهرو هستیم. برای درک بهتر تفاوت شوخی و مسخره کردن، به جدول زیر دقت کنید:
ویژگی | شوخی سالم | مسخره کردن |
هدف اصلی | ایجاد شادی دوطرفه و صمیمیت | تحقیر، قدرتنمایی و ایجاد حس ضعف |
واکنش کودک | خندیدن و همراهی کردن | احساس شرم، بغض، سکوت یا خشم |
موضوع | مسائل خندهدار عمومی و غیرشخصی | نقاط ضعف، ظاهر فیزیکی یا تفاوتهای فردی |
تکرارپذیری | در صورت ناراحتی طرف مقابل متوقف میشود | با دیدن ناراحتی فرد، معمولاً شدت میگیرد |
چرا کودکان مورد تمسخر قرار میگیرند؟
دنیای بچهها گاهی بیرحم است. کودکان معمولاً هر چیزی را که با استانداردهای ذهنی آنها متفاوت باشد، به عنوان یک سوژه میبینند. زدن یک عینک با فریم ضخیم، داشتن اضافه وزن، لکنت زبان، نمرات خیلی بالا یا خیلی پایین، و حتی نوع لباسی که کودک میپوشد، میتواند او را به یک هدف تبدیل کند. گاهی نیز کودکانی که مهارتهای اجتماعی ضعیفتری دارند یا نمیتوانند به درستی از حق خود دفاع کنند، بیشتر در معرض این آسیب قرار میگیرند.
مسخره شدن کودکان در دوران پیش دبستانی
قلدری یا مسخره شدن کودکان در دوره پیش دبستانی میتواند اشکال مختلفی از جمله قلدری فیزیکی، کلامی و اجتماعی داشته باشد. جان مایر روانشناس بالینی بر این باور است که: «در دوره پیش دبستانی، قلدری بیشتر فیزیکی است. در این بازهی سنی رفتارهایی مانند هل دادن، پرت کردن و کتک زدن رایج است.» اما کودکان پیش دبستانی علاوه بر موارد فوق، انزوای اجتماعی را نیز از خود نشان میدهند. این رفتار تحت واکنشهایی نظیر عدم مشارکت کودک در بازی یا به اشتراک گذاری علایق و امور اظهار میشود.
کودکان قلدر در پیش دبستانی اغلب مواردی را که کودک در آنها از سایرین متمایز است، مانند تاخیر در زبان یا گفتار و لکنت، نوع لهجه، نوع لباس هایی که میپوشند و یا غذاهایی که میخورند مسخره میکنند. فرن والفیش، متخصص روانپزشکی میگوید: «باور کنید یا نه، برخی کودکان همدیگر را بخاطر نوع متفاوت لباس یا ساندویچی که برای نهار میآورند، مورد اذیت و آزار قرار میدهند.»
عوارض مسخره کردن کودکان بر سلامت روان و رشد آنها
زخمهای جسمی خوب میشوند، اما کلماتی که روان یک انسان را هدف میگیرند، تا بزرگسالی همراه او میمانند. عوارض مسخره کردن کودکان صرفاً به یک گریه موقت ختم نمیشود. این پدیده مخرب، مستقیماً سلامت روان کودک را نشانه میرود. کودکی که مدام تحقیر میشود، به مرور زمان باور میکند که فردی بیارزش و دوستداشتنی نیست. این افت شدید عزتنفس، مسیر را برای بروز اختلالات روانی در کودکان مانند اضطراب اجتماعی و انزواطلبی هموار میکند. او در روند رشد خود، از ابراز عقیده میترسد و فرصتهای شکوفایی استعدادهایش را به دلیل ترس از قضاوت شدن از دست میدهد.
رزرو وقت مشاوره با متخصصان منکا
نشانههای فیزیکی و رفتاری کودکی که مسخره شده است
بچهها همیشه درباره رنجهایشان صحبت نمیکنند. گاهی ترس از سرزنش شدن باعث میشود مسخره شدن کودک در مدرسه مانند یک راز سر به مهر باقی بماند. والدین آگاه باید تغییرات رفتاری زیر را به عنوان یک زنگ خطر جدی بگیرند:
- بهانهگیریهای مداوم و دلدرد یا سردردهای صبحگاهی برای نرفتن به مدرسه.
- تغییرات ناگهانی در الگوی خواب (کابوس دیدن) یا اشتها.
- بروز علائم شدید استرس در کودکان مانند جویدن ناخن یا شبادراری.
- افت ناگهانی نمرات و بیمیلی به انجام تکالیف.
- گوشهگیری، پرخاشگریهای بیدلیل و تمایل به تنهایی.
با کودکی که مسخره میشود چگونه رفتار کنیم؟
مایر میگوید: «در هر سنی و مانند تمام رویدادهای هیجانی دیگر، قلدری نیز بر احساسات کودک تأثیر میگذارد و باعث غم و اندوه او می شود.» این پدیده میتواند به کودکان ما آسیب بزند و آنها را از ایجاد روابط دوستانه مناسب و یادگیری مهارتهای اجتماعی باز دارد. اگر متوجه شدید که فرزندتان قربانی قلدری شده است، میتوانید برای مداخله و توقف این رفتار، راهکارهای زیر را در مورد آنها انجام دهید:
- مراقب نشانه های آزار و اذیت در مورد کودک خود باشید و آنها را شناسایی کنید. کودکان ممکن است قادر نباشند تا نشانه های قلدری را شناخته و برای شما تشریح کنند، بنابراین مراقب کبودیهای غیرقابل توضیح و یا تغییرات رفتاری باشید. این موارد میتواند اولین نشانههایی باشد که کودک شما مورد آزار و اذیت قرار میگیرد. در صورتی که احساس کردید فرزند شما از تعامل و ارتباط با همسالان یا رفتن به پارک و مهد کودک اجتناب میکند، حتما علت و شرایط را بررسی کنید.
- کودک خود را با ابزار مناسب برای مقابله با آزارها مسلح کنید. این به معنای مجهز کردن کودک به کمربند مشکی تکواندو نیست! در عوض، والفیش میگوید: «آنها را با عبارات و رفتارهایی که میتوانند در موقعیتهای قلدری که ممکن است با آنها روبه رو شوند از آنها استفاده کنند و شرایط را خنثی و از خود مراقبت نمایند، مسلح کنید.»
- مراقبین یا معلمین را آگاه کنید. در مواردی که کودک در مهد کودک یا مکان های خصوصی مورد آزار و اذیت قرار میگیرد، آگاهی مراقبین امکان مداخله ی گستردهتر و کارآمدتر را فراهم میآورد.
- با والدین کودک قلدر صحبت کنید. والدین کودک پیشدبستانی ممکن است نسبت به اینکه فرزندشان در تعامل با همکلاسی های خود مشکل دارد، آگاه نباشند. مایر میگوید: «به شیوه ای همدلانه، با والدین صحبت کنید. شما میتوانید با این ذهنیت به آنها نزدیک شوید که این یک فرصت یادگیری برای خودتان و همچنین آنهاست.»
- برای کودک این را روشن کنید که قلدری دیگران نتیجه رفتار اشتباه آنها و به نوعی تقصیر آنها نیست. مایر میگوید: «به مثالها و حقایقی ملموس اشاره کنید که نشان میدهد مشکل یا اشتباه از سوی آنها نیست، و این قلدر است که رفتار درستی از خود نشان نمیدهد.» کودکان گاهی به جای اینکه بفهمند این قلدر است که اشتباه میکند، تمام اشتباهات را از جانب خود میبینند و خود را سرزنش میکنند.
علت مسخره کردن دیگران توسط کودکان چیست؟
دلایلی که کودکان در این سنین دیگران را مسخره میکنند، میتواند بسیار متوع و البته پیچیده باشد. حتی ممکن است گاهی بیش از یک دلیل برای آن وجود داشته باشد. یکی از دلایل قلدری، میتواند عدم بلوغ و عدم برخورداری از مهارتهای اجتماعی مطلوب در کودکان باشد. مایر میگوید: «قلدرها به این دلیل مسخره کردن کودکان را انتخاب میکنند، زیرا راههای مناسبتر یا بالغانهتری برای برقراری ارتباط با دیگران ندارند.»
قلدری همچنین میتواند تلاشی برای جلب توجه یا پذیرش از سوی همکلاسیها و همسالان باشد، یا حتی به این دلیل که خود کودکان قلدر قربانی آزار و اذیت، چه در مدرسه و چه در خانه به دست خواهر، برادر یا والدینشان بوه و یا هستند.
با کودکی که دیگران را مسخره میکند چگونه رفتار کنیم؟
شاید سخت تر از تجربهی آزار و اذیت کودک، مواردی باشد که فرزند ما نسبت به سایر کودکان رفتار قلدر مابانه و خصمانه دارد. در چنین مواقعی:
● مراقب نشانه های کودک خود مبنی بر قلدری باشید. رفتارهای او را دنبال کنید و نسبت به آنها حساس باشید.
●به کودکان خود کمک کنید تا مهارت های اجتماعی کارآمد را در خود توسعه دهند. کودکان پیشدبستانی خزانه رفتاری محدودی داردن، کودکان گاهی قلدری میکنند چون ابزار مناسبی برای برقراری ارتباط و خودابرازگری ندارند. مایر میگوید: «میتوانید به آنها بیاموزید که چگونه دوست پیدا کنند و خود نیز دوست مناسبی باشند، چگونه علایق و افکارشان را با دیگران به اشتراک بگذارند و چگونه با دیگران تعامل و همکاری کنند.»
●در مورد رفتارها و آزار و اذیتها با فرزندتان صحبت کنید. کودکان را در موقعیتهای مختلفی که ممکن است در مدرسه با آنها روبرو شوند راهنمایی کرده و به آنها کمک کنید تا راه درست واکنش را تشخیص داده و انتخاب نمایند. به عنوان مثال، از آنها بپرسید که اگر کودک دیگری اسباب بازیی داشته باشد که شما دوست دارید با آنها بازی کنید، در چنین موقعیتی چه خواهید کرد؟ و هنگامی که راه حل مناسبی برای حل این مشکل پیدا کردند، آنها را به صورت مثبت تشویق کنید.
● عواقبی برای اعمال و رفتار آنها ایجاد کنید. مایر میگوید: «وقتی کودکان رفتار ضد اجتماعی نشان میدهند، ارائه پیامد و عواقب در مقابل این رفتارها به آنها بسیار مهم و کلیدی است. فوریترین و مؤثرترین پیامد این است که آنها را از آن فعالیت دور کنیم و رفتار بهتری به آنها آموزش دهیم.»
● فرزندتان را برای عذرخواهی و جبران نمودن تشویق کنید. به آنها فرصت دهید تا از کودکی که مورد آزار و اذیت قرار گرفته عذرخواهی کنند یا از آنها بخواهید برای جبران ناراحتیهای پیش آمده رفتار خاصی داشته باشند یا دست به انجام کار خاصی بزنند.
به عنوان والدین اگر با مسائلی مانند استرس کودکان یا افسردگی در آن ها مواجه شده اید پیشنهاد می کنیم مقالات زیر را مطالعه کنید:
اشتباهات رایج والدین در مواجهه با مسخره شدن کودک
گاهی ما والدین با نیت خیر، بیشترین آسیب را به روان کودک وارد میکنیم. یکی از بدترین اتفاقات، مسخره کردن کودک توسط والدین است که گاهی با توجیه «میخواهم پوستکلفت شود» یا «فقط یک شوخی خانوادگی است» انجام میشود. خانهای که در آن کودک بابت ظاهر یا اشتباهاتش دست انداخته شود، دیگر پناهگاه امن او نخواهد بود. اشتباه دیگر، دخالت مستقیم و پرخاشگرانه والدین در مدرسه و دعوا با کودک خطاکار است. این کار به فرزند شما پیام میدهد که «تو ضعیف هستی و من باید همیشه تو را نجات دهم». در چنین شرایطی، دریافت مشاوره والدین برای یادگیری تکنیکهای صحیح حمایتگری، یک ضرورت غیرقابل انکار است.
چه زمانی برای درمان عوارض تمسخر باید از روانشناس کودک کمک بگیریم؟
اگر با وجود تمام حمایتهای شما، نشانههای انزوا و غم بیش از دو هفته در کودک باقی ماند، زمان آن رسیده که مداخله تخصصی صورت بگیرد. بیتوجهی به این علائم میتواند منجر به شکلگیری افسردگی در کودکان شود که درمان آن بسیار پیچیدهتر خواهد بود. یک روانشناس متبحر با استفاده از بازیدرمانی و هنردرمانی، گرههای ذهنی کودک را باز میکند.
جلسات مشاوره کودک در خانه منکا، فضایی امن و علمی است تا فرزند شما مهارتهای تابآوری و دفاع از خود را به صورت ریشهای یاد بگیرد. برای رزرو وقت مشاوره با ما در ارتباط باشید. 09133170152
جمعبندی؛ نجات عزتنفس کودک از آسیبهای تمسخر
کلمات قدرت تخریب و سازندگی بالایی دارند. تجربهی مسخره شدن، بخشی از واقعیت زندگی اجتماعی است که نمیتوانیم کودکمان را کاملاً از آن ایزوله کنیم. اما رسالت ما به عنوان والد این است که فرزندانی با روان منعطف و آگاه تربیت کنیم. با آموزش مهارتهای جرات ورزی، ایجاد یک محیط خانوادگی سرشار از احترام و پرهیز از هرگونه تحقیر خانگی، میتوانیم زرهی از جنس عزتنفس بر تن فرزندمان بپوشانیم تا هیچ تمسخری نتواند به هسته مرکزی هویت او آسیب برساند.
سوالات متداول
آیا مسخره کردن کودک توسط والدین در قالب شوخی اشکال دارد؟
بله، کاملاً مخرب است. روان کودک هنوز توانایی تفکیک طنز پیچیده از تحقیر را ندارد. وقتی والدینی که منبع امنیت او هستند او را مسخره میکنند، کودک باور میکند که واقعاً دارای نقص است و اعتمادبهنفس او به شدت آسیب میبیند.
چگونه به کودک یاد دهیم در برابر مسخره شدن از خود دفاع کند؟
بهترین روش آموزش مهارتهای جراتمندی است. به او یاد دهید به چشمان فرد مقابل نگاه کند، با صدایی محکم و بدون داد زدن بگوید «من از این حرفت خوشم نمیاد» و سپس مسیرش را کج کند و از آن محیط دور شود. بیتفاوتی ظاهری، بزرگترین سلاح در برابر تمسخر است.
اگر معلم یا مربی ورزشی کودک او را مسخره کرد، چه واکنشی نشان دهیم؟
این خط قرمز است. در این شرایط والدین باید فوراً مداخله کنند. بدون حضور کودک، جلسهای محترمانه اما کاملاً قاطع با مربی یا مدیر مجموعه ترتیب دهید و ضمن گزارش دقیق رفتار، خواستار توقف فوری این برخورد آسیبزا شوید.
چرا کودکم بعد از مسخره شدن، خودش شروع به مسخره کردن دیگران کرده است؟
این یک مکانیسم دفاعی رایج است که به آن جابهجایی میگویند. کودک برای فرار از احساس حقارت و ضعفی که تجربه کرده، سعی میکند با مسخره کردن یک فرد ضعیفتر، قدرت از دست رفته خود را بازیابی کند.
چه نشانههایی میگوید کودک من در مدرسه مسخره میشود اما بروز نمیدهد؟
تغییرات ناگهانی در رفتار مانند: گم کردن مداوم وسایل مدرسه، پاره شدن لباسها بدون دلیل موجه، درخواست پول توجیبی اضافه (برای باج دادن)، پرخاشگری ناگهانی با خواهر و برادر کوچکتر، و تمارض مداوم برای فرار از مدرسه، همگی هشدارهای جدی هستند.
